- Drie Basisgenen
Laten we beginnen bij het begin:
De basiskleur van de Sheltie wordt bepaald door twee genen; één afkomstig van de vader en één afkomstig van de moeder.
Deze genen liggen op de zogenaamde "A-locus" welke de basiskleur van de hond bepaald.
Bij de Shelties zorgen 3 genen op de A-locus voor de kleuren, t.w.:
- sable (ay)
De y staat voor yellow. Dit gen onderdrukt de vorming van zwart en bruin, waardoor geel en rood meer naar voren komen. Maar op sommige plaatsen kan het zwarte pigment toch nog aanwezig zijn. Bij de Sheltie zien we dan zwarte haarpunten, zoals bij de dark-sables.
- driekleur (at)
De t staat voor tan. Door dit gen wordt de vacht zwart, behalve op de bekende tan plekken, daar worden de haren rossig. Black-and-tan is dan het eindresultaat.
- zwart-wit (as)
Door de s is de hond gewoon egaal gekleurd: bij de Sheltie is dat zwart.
Dominantie volgorde van deze drie is: : sable (ay) - tricolour (at) - zwart (as)
Met andere woorden: sable is dominant over tricolour en tricolour is weer dominant over zwart-wit.
Een hond met de genen ay-ay is een sable, met ay-at is een sable en met ay-as is ook een sable.
Een hond met at-at is een driekleur, evenals een hond met at-as. Een hond met as-as is een zwart-wit
- Homozygoot en heterozygoot
Als de beiden genen die een hond heeft gelijk zijn noemen we deze hond homozygoot voor deze factor; in dit geval voor de kleur.
Een sable met ay-ay is dus een homozygote sable. Een driekleur met at-at is een homozygote driekleur.
Zij de beide genen niet gelijk, dan spreken we van een heterozygoot. Een sable met ay-at is dan een heterozygote sable en een driekleur met at-as is een heterozygote driekleur.
Bij de zwart-wit spreken we niet over homo- of heterozygoot, want deze factor is altijd dubbel aanwezig.
- Witte aftekeningen en miskleuren
De witte aftekeningen vloeien voort uit informatie verkregen van de S-locus.
Het gen si, Irish Spotting, zorgt voor wit op de neus, staartpunt, tenen, borst en buik.
Het gen sp, Piebald spotting (of koe-bont) zorgt voor witte platen; bij sp-sp noemen we de Sheltie "bont" of een "miskleur".
si is dominant over sp.
Daarnaast hebben we te maken met een hoop andere factoren die uitmaken in welke mate wit aanwezig is bij onze Shelties. Met deze factoren is bijzonder slecht rekening te houden, daar zij erg grillig vererven.
Bijna alle Shelties dragen si-si op de S-locus.
Shelties met si-sp zijn "dragers" van de bont-factor, zogenaamde "wit-factor-shelties". Deze zijn vaak te herkennen aan hoog oplopend wit aan de binnenkant van de achterbenen, veelal met wit wat ook zichtbaar is op de dijbenen. (zie foto hier rechts)
Helaas is het al dan niet aanwezig zijn van de witfactor niet altijd duidelijk af te lezen. Het is dan ook belangrijk om in geval van twijfel altijd even te checken of de ouders van de te combineren Shelties deze factor hebben/hadden. Er zijn combinaties bekend waarbij beide ouders ogenschijnlijk geen wit-factor hadden, maar die toch bonte pups produceerden.
- Verdunningsfactor of Merle factor
De merle factor is een sub-lethale (semi-dodelijke) factor. Het veroorzaakt pups die zo goed als wit zijn, maar ook doof en blind kunnen zijn en in sommige gevallen zelfs minder levensvatbaar.
Ook in deze krijgen pups één gen voor de M-locus van de moeder en één van de vader.
De meeste Shelties hebben mm op de M-locus. Maar bij een aantal van hen vinden we Mm; deze Shelties zijn de Blue-merles.
mm doet dus niets met de kleuren, maar Mm verdunt het zwart.
Een driekleur met Mm op de M-locus wordt een Blue merle en een zwart-wit met Mm op de M-locus wordt een Blue merle zonder tan, de zogenaamde "Bi-blues".
Een sable met Mm op de M-locus wordt een Sable-merle en een Sheltie met MM op de M-locus (ongeachte de basiskleur) is een full-merle.
Bij full-merles komen de gevaren van deze factor tevoorschijn. Ze zijn overwegend wit en de kans bestaat dat zij doof, blind en minder levensvatbaar zijn.
Alles eventjes op een rijtje zetten (zonder rekening te houden met wit)
homozygote sable: sable met tri-factor:
sable met zwart-wit factor:
homozygote driekleur:
driekleur met zwart-wit factor:
zwart-wit
homozygote blue merle:
blue merle met zwart-wit factor:
"bi blue":
ayay mm ayat mm
ayas mm
atat mm
atas mm
asas mm
atat Mm
atas Mm
asas Mm
- Wat voor kleuren kunnen we verwachten uit een combinatie?
Nu we weten hoe de kleuren ontstaan en welke dominantieregels er zijn, kunnen we middels het zogenaamde "schaakbord" gaan uitrekenen wat we in onze werpkist kunnen verwachten als we bepaalde kleurcombinaties doen.
laten we eerst 2 homozygote sables kruisen:
ay ay ay ayay ayay ay ayay ayay De reu levert 2x een ay gen aan en zo ook de teef. De pups krijgen in dit geval zowel van de vader áls de moeder het ay gen. Dus...... alle pups worden homozygoot sable.
Nu gaan we een homozygote sable reu en een homozygote driekleur teef kruisen:
at at ay ayat ayat ay ayat ayat Uit deze combinatie mogen we 100% sables verwachten die allen de driekleur factor dragen
Nu wordt het echt leuk: een sable met driekleur factor x een driekleur met zwart-wit factor
ay at at ayat atat as ayas atas De kleuren die we kunnen krijgen uit deze combinatie zijn: 25% sables met driekleur factor, 25% homozygote driekleurtjes, 25% sables met zwart-wit factor en 25% driekleuren met zwart-wit factor!
Wat zien we in onze werpkist? sables en driekleuren.
Spannend toch? Maar nu gaan we het écht ingewikkeld maken!
Blue merle x driekleur met zwart-wit factor
at M at m at m atat Mm atat mm as m atas Mm atas mm (we plaatsen de factors die de pups krijgen altijd in de dominantie volgorde, dus daarom zie je in dit tabelletje niet asat mM staan, maar atas Mm)
In onze werpkist mogen we verwachten: 25% Blue Merle, 25% driekleur, 25% Blue Merle met de zwart-wit factor en 25% driekleur met de zwart-wit factor.
We zien dus blue merles en driekleurtjes. Welke de zwart-wit factor bij zich dragen blijft een raadsel, tenzij we deze honden later combineren met een zwart-wit of een drager van zwart-wit.
- A x B = ??
Voor diegenen die geen zin hebben in al dit gepuzzel, hieronder een uiteenzetting van wat de verschillende combinaties je kunnen opleveren:
Tricolour = driekleur Tri-factor = driekleur factor
Sable x Sable 100 % sable Sable x Tricolour 100% Sable met tri-factor Sable met tri-factor x Sable 50% Sable met tri-factor en 50% Sable Sable x Zwart-Wit 100% Sable met zwart-wit-factor Sable met zwart-wit-factor x Zwart-Wit 50% sable met zwart-wit-factor en 50% Zwart-Wit Sable met tri-factor x Zwart-Wit 50% Sable met zwart-wit-factor en 50% Tricolour met zwart-wit-factor Sable x Blue-Merle 100% Sable met tri-factor, waarvan 50% Sable-merle Sable met tri-factor x Blue merle 50% Sable met tri-factor, 25% Tri-Colour en 25% Blue Merle, waarvan 50% Sable-merle Sable met tri-factor x Bi-Blue 50% Sable met zwart-wit-factor, waarvan 50% Sable-merle kan zijn 50% Tricolour met de zwart-wit-factor, waarvan 50% Blue Merle kan zijn.
Tricolour x Tricolour 100% Tricolour Tricolour x Zwart-Wit 100% Tricolour met de zwart-wit-factor Tricolour met zwart-wit-factor x Zwart-Wit 50% Tricolour met zwart-wit-factor en 50% Zwart-Wit Zwart-wit x Zwart-Wit 100% Zwart-wit Blue-Merle x Tricolour 50% Tricolour en 50% Blue-Merle Blue Merle x Zwart-Wit 50% Blue-Merle en 50% tricolour allen met de Zwart-Wit factor Blue-Merle met Zwart-Wit factor x Zwart-Wit 50% Bi-Blue en 50% Blue-Merle met de Zwart-wit factor Blue-Merle x Blue-Merle 25% Tricolour, 50% Blue-Merle en 25% Full-Merle
Het moge duidelijk zijn dat alle combinaties die geen 100% gelijke nakomelingen opleveren een kansberekening is! Dat geldt ook voor het geslacht (wat door de REU wordt bepaald!). In principe heb je 50% kans op teefjes en 50% kans op reutjes, maar de kans dat je een heel nest reuen krijgt (terwijl je zo graag een teefje wilt !!!) is natuurlijk altijd aanwezig.
Je zou dus makkelijk een heel nest Blue-Merles kunnen krijgen als je de combinatie Blue-Merle x Tricolour doet. Of een heel nest Zwart-Wit als je de combinatie Tricolour met zwart-wit-factor x Zwart-Wit doet.
We krijgen dus alleen Blue Merle als één van beide ouders zelf ook een Blue Merle is. Combineren we twee driekleuren, die beiden uit een combinatie komen met een Blue-merle, zullen de pups van deze beide driekleuren toch echt allemaal driekleur zijn.
Alle combinaties die een kans op sable-merle hebben zijn in Nederland verboden. Er mag ook niet meer gefokt worden met Shelties die uit een combinatie zijn gekomen van Sable x Blue Merle. Dit omdat het bij deze Sable-Merles niet altijd zichtbaar is of zij nu wel of niet de Merle factor bij zich dragen. Het risico van Sable-Merle x Sable-Merle is hierdoor niet ondenkbaar.
